Córka Piastów, matka Habsburgów

Z małżeństwa księcia mazowieckiego Siemowita IV z księżniczką litewską Aleksandrą Olgierdówną na świat przyszło trzynaścioro dzieci: pięciu synów i osiem córek.

 

Gdy książe umarł, pozostawił swoje władztwo do podziału między czterech synów – Siemowita V, Kazimierza II, Trojdena II i Władysława I (najmłodszy Aleksander przeznaczony został do kariery duchownej). Córki zaś wydano za mąż zgodnie z polską racją stanu, co było możliwe dzięki opiece, jaką otoczył rodzinę mazowieckiego księcia król Władysław Jagiełło – starszy brat księżnej Aleksandry.

 

Córa Mazowsza

Najstarsza z dziewcząt – Jadwiga, w 1410 r. została żoną węgierskiego barona Jánosa Garai (pol. Jana z Gary). Małżeństwo to jednak zakończyło się tragicznie: 18 lat później małżonek księżniczki został otruty, winą obarczono jego żonę – skazano ją na więzienie i konfiskatę majątku (dodatkowo zarzucano jej związek cudzołożny i nakłanianie córki do nierządu!). Kolejna córka, Eufemia zwana Ofką, wyszła za mąż za księcia cieszyńskiego Bolesława I. Małżeństwo zostało zaaranżowane, aby związać z państwem polskim Górny Śląsk. Na zawarcie małżeństwa zgodę musiał wyrazić jednak sam papież, bowiem pomiędzy młodymi istniało pokrewieństwo trzeciego stopnia (ich pradziadem był książę czerski Trojden). Para doczekała się córki i czterech synów.

Bezdzietnym okazało się małżeństwo kolejnej z sióstr – Amelii, z Wilhelmem II Bogatym, margrabią Miśni. Maria Mazowiecka została żoną Bogusława IX Słupskiego i dochowała się trójki dzieci, a Katarzynę wydano za Michała Bolesława Zygmuntowicza zwanego Michajłuszką, księcia Rusi Czarnej. Niezwykle ciekawa jest historia drugiej w kolejności z córek pary – Cymbarki. Mając 17 lat poślubiła 34-letniego Ernesta Żelaznego z rodu Habsburgów, arcyksięcia austriackiego. Małżeństwo zostało zaaranżowane ze względów politycznych – poprzez skoligacenie z tym możnym rodem król Władysław Jagiełło chciał osłabić wpływy domu Luksemburskiego, a co za tym idzie – zakonu krzyżackiego. Habsburgowie już zdawali się działać w myśl zasady: Bella gerant alii, tu, felix Austria, nube! (łac. Niech inni prowadzą wojny, ty, szczęśliwa Austrio, zaślubiaj!), która kilkadziesiąt lat później stała się ich rodową dewizą.

 

Matka-Polka

Księżniczka słynęła nie tylko z urody, ale również ze swojej siły – podobno gołymi dłońmi gniotła orzechy, wbijała gwoździe czy nawet… łamała podkowy. Jednak historia zapamiętała ją jako matkę Habsburgów. To właśnie ona zapoczątkowała główną linię dynastyczną rodu, rodząc Ernestowi dziewięcioro dzieci: Fryderyka III, Małgorzatę, Albrechta VI, Aleksandra, Rudolfa, Leopolda, Katarzynę, Annę i Ernesta II. Najstarszy syn w 1452 r. włożył upragnioną koronę i został Świętym Cesarzem Rzymskim[1]. Tytuł ten został przy Habsburgach przez ponad 350 lat (z 5-letnią przerwą w I połowie XVIII w.), z czego ostatnie lata to panowanie dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej. Syn Fryderyka, Maksymilian I zapoczątkował hegemonię rodu w Europie. Przez stulecia Habsburgowie zasiadali na tronach: Niemiec, Włoch, Czech, Hiszpanii, Portugalii, Węgier, Siedmiogrodu, Niderlandów, Śląska oraz europejskich koloniach w Azji, Afryce i obu Amerykach.

 

Babcia z brązu

Cymbarka zmarła nagle, w trakcie pielgrzymki do Mariazell. Miała niewiele ponad 30 lat. Pochowano ją w klasztorze w Lilienfeld, jednak trumna złożona w sarkofagu jest dziś pusta. Co się stało ze szczątkami mazowieckiej księżniczki – nie wiadomo. Niezwykle piękny jest za to jej posąg, ustawiony przy grobowcu cesarza Maksymiliana I (jej wnuka) w kaplicy pałacowej w Innsbrucku. Monumentalny sarkofag otacza 28 odlanych z brązu postaci cesarskich przodków i postaci historycznych, na których się wzorował. Ten po prawej stronie, najbliżej ołtarza, przedstawia właśnie Cymbarkę.

 


[1] Święty Cesarz Rzymski (łac. Sancti Imperator Romanus) – termin używany na określenie władcy, który otrzymał tytuł cesarza rzymskiego od papieża. Pierwszym władcą używającym tego tytułu był Karol I Wielki.


Autor: Opracowała Agnieszka Bogucka, Wprowadzenie: Iwona Dybowska / Materiał opublikowany dzięki uprzejmości Urzędu Marszałkowskiego. Rubryka „Czy wiesz, że” pisma Samorządu Województwa Mazowieckiego pt. „Kronika Mazowiecka” http://www.mazovia.pl/wydawnictwa/kronika-mazowiecka/