Ewolucja człowieka jakiś czas temu praktycznie się zatrzymała. Z powodu nowoczesnej medycyny czynniki selekcji naturalnej nie działają tak jak kiedyś – powiedziała PAP brytyjska biolog ewolucyjna Ella Al-Shamahi.
Karol Darwin w opublikowanym w 1859 r. rewolucyjnym dziele „O powstawaniu gatunków” potraktował własny gatunek po macoszemu. Na ostatniej stronie napisał tylko: „Wiele światła padnie na kwestię pochodzenia człowieka i jego historię”. Od tamtych czasów wiedza o ewolucji gatunku Homo sapiens bardzo się rozwinęła, ale – jak przekonywała w rozmowie z PAP Ella Al-Shamahi – nadal w tej kwestii „nie wiemy nawet połowy”. – W nauce o ewolucji człowieka za każdym razem, gdy sądzimy, że zbliżamy się do celu, ktoś odkrywa coś nowego – oceniła.
Homo sapiens pojawił się w świecie, w którym żyło co najmniej sześć innych gatunków człowieka i wszystkie stanowiły dla siebie konkurencję. – Nie byliśmy jedynym, ani nadrzędnym gatunkiem rodzaju Homo, nie była nam przeznaczona wielkość. Ale w ciągu setek tysięcy lat ewolucji po prostu mieliśmy szczęście i ostatecznie przetrwaliśmy – uważa badaczka.
Jeszcze dekadę temu sądzono, że gatunek Homo sapiens narodził się 200 tys. lat temu w Afryce Wschodniej. Teraz, m.in. na podstawie szczątków znalezionych na stanowisku archeologicznym Dżabal Ighud w Maroku, naukowcy są zdania, że wydarzyło się to co najmniej 300 tys. lat temu – i to na całym kontynencie afrykańskim.
U zarania nasz gatunek nie był ani najszybszy, ani najsilniejszy, nie miał nawet największego mózgu, jednak przetrwał i wspiął się na szczyt piramidy żywych organizmów na Ziemi. Antropolog podkreśliła, że początki człowieka myślącego były „bardzo skromne”, a na to, że przetrwaliśmy, złożyło się wiele elementów, także przypadkowych.
– Po pierwsze było nas, Homo sapiens, po prostu wielu. Po drugie osobniki tego licznego gatunku miały szczególną cechę: lubiły nawiązywać kontakty i uczyć się od siebie nawzajem. Tak powstała tzw. kultura zbiorowa, dzięki której rozwijały się technologia i sztuka – tłumaczyła Al-Shamahi.
Jej zdaniem kolejnym przyczynkiem do ewolucyjnego sukcesu Homo sapiens jest „baza” w naszej kolebce, w Afryce. – Kiedy wyprawa w nieznane okazywała się zabójcza dla części naszych odkrywców, mogliśmy zastępować ich kolejnymi z Afryki. Nawet jeśli lokalnie Homo sapiens wyginęli, mogli uzupełniać „zasoby ludzkie”. Natomiast neandertalczycy, którzy żyli w północnej Europie i Azji Środkowej, nie mogli na to liczyć, gdy warunki klimatyczne stawały się zabójczo trudne. Byliśmy więc w stanie lepiej dostosować się do każdego środowiska, do którego wkraczaliśmy – opisała.
Zaznaczyła, że chociaż nasi praprzodkowie potrafili budować, pokonywać przeszkody, docierać na skraj wyginięcia i wracać z krawędzi, byli również zdolni do siania zniszczenia i unicestwiania konkurencji – także innych gatunków rodzaju Homo.
– W historii człowieka jest też mnóstwo ślepych zaułków, chociaż nie mamy pojęcia, ile. W zapisie kopalnym ewolucji człowieka widać wiele gatunków, które nagle pojawiały się i równie nagle znikały. To uczy pokory – wiele razy mogliśmy wyginąć jak inni, ale jednak przetrwaliśmy – powiedziała Ella Al-Shamahi.
Antropolodzy i biolodzy ewolucyjni sądzą, że jednym z procesów, który znacząco pomógł Homo sapiens, było krzyżowanie się z innymi gatunkami. – Było to istotne wtedy, gdy Homo sapiens pojawili się w Europie i nie mieli odporności na występujące tam choroby. Dzięki krzyżowaniu się, na przykład z silnymi, dużymi neandertalczykami, którzy mieszkali tam przez setki tysięcy lat, zyskaliśmy odporność i mogliśmy przystosować się do nowych warunków – powiedziała.
Zaznaczyła, że wciąż niewiele wiadomo o interakcjach różnych gatunków Homo, jednak w DNA wszystkich ludzi spoza Afryki Subsaharyjskiej są ślady DNA neandertalczyków.
W serialu „Człowiek: historia ewolucji”, którego narratorką jest Al-Shamahi, pada teza, że bez ogromnych zmian klimatycznych w przeszłości ludzkość by nie istniała. Na przykład zlodowacenia mobilizowały Homo sapiens do migracji i umożliwiały przemieszczanie się na inne lądy po lodzie. – Niestety, nie sądzę, aby obecne zmiany klimatyczne sprawiły, że ewoluujemy w lepszy gatunek. W ogóle ewolucja człowieka jakiś czas temu praktycznie się zatrzymała, zwłaszcza na Zachodzie. Z powodu nowoczesnej medycyny czynniki selekcji naturalnej nie działają w naszym przypadku tak, jak kiedyś – zauważyła.
Al-Shamahi, Brytyjka jemeńskiego pochodzenia, to paleoantropolog i biolog ewolucyjny. Prowadziła programy naukowe, archeologiczne i przyrodnicze, m.in. dla brytyjskich stacji BBC i Channel 4. Jest też narratorką serialu „Człowiek: historia ewolucji”, którego polska premiera na kanale BBC Earth odbędzie się w poniedziałek, 27 października. Widowiskowy serial pokazuje, jak dzięki przełomowym technologiom i kolejnym odkryciom coraz dokładniej można opisać historię naszego gatunku.
Źródło: Nauka w Polsce, (PAP)
